QĐND - Chỉ trong vòng một tháng, con đập nối với tuyến đê quốc phòng tại rạch Dần Xây, ấp Bình Danh B, xã An Thạnh Nhì (huyện Cù Lao Dung, tỉnh Sóc Trăng) bị vỡ 3 lần liên tiếp khiến hơn 20ha mía (200.000m2) của 28 hộ trong khu vực gần như bị hư hại hoàn toàn. Không còn vốn tái đầu tư sản xuất, nhiều gia đình trắng tay, lâm cảnh nợ nần...

Một con đập 3 lần bị vỡ

Ông Thạch Trệl, 53 tuổi, người Khơ -me cho chúng tôi biết: “Tui sống ở đây hơn 20 năm mà chưa bao giờ thấy cảnh nước ngập lút vườn tược, nhà cửa ngay trong mùa khô như mấy lần vừa qua. Trước đây, tháng 10 triều cường cao nhất, nước lên mấp mé bờ đê là cùng”.

Bờ đập nối với tuyến đê quốc phòng được gia cố sau 3 lần bị vỡ.

Ông Thạch Trệl thống kê: Ngày 7-3-2012, đập bị “bể” lần thứ nhất, ngành nông nghiệp huyện phối hợp với địa phương cho xe cơ giới đắp lại. Một tuần sau, ngày 14-3, đập bị triều cường phá vỡ lần thứ hai, chính quyền địa phương lại huy động lực lượng tại chỗ khắc phục. Ngày 6-4-2012, đập bị vỡ lần thứ ba, phải mất đến 9 ngày sau mới “vá” lại được. Nguy hại nhất là nước mặn tràn vào, ngập sâu trên diện rộng, ứ đọng lâu. Không còn cách nào khác, người dân đành phải tản cư lên bờ đê cao ráo ở tạm. Cây trồng, vật nuôi chìm trong biển nước.

Đến thực địa tìm hiểu chúng tôi được biết, con đập bị vỡ thật ra là một bờ câu dài khoảng 20 mét, nối từ thân đê quốc phòng thuộc bờ tả của huyện Cù Lao Dung với đất vườn của người dân - phần đất này nằm trong quy hoạch đê điều, đã được nhà nước bồi thường.
Bờ câu thuộc gói thầu số 7, ở giai đoạn 1 của Dự án khôi phục và nâng cấp đê cửa sông tả, hữu Cù Lao Dung, do Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Sóc Trăng làm chủ đầu tư, được nghiệm thu, đưa vào sử dụng tháng 11-2010.

Nói về nguyên nhân vỡ đập, ông Thạch Trệl cho rằng, do các phương tiện cơ giới mỗi lần vào, ra nâng cấp tuyến đê quốc phòng đều “mở cửa” đập nhưng sau đó đắp lại không kỹ lưỡng.

Ông Trương Văn Xuân nói thêm: “Đập này của Nhà nước, thấy dấu hiệu bị vỡ, chúng tôi lập tức chạy lên báo chính quyền chứ đâu ai dám tự ý nhào vô. Mở rồi lại đóng, vỡ rồi lại đắp, làm tới làm lui cũng chỉ lấy đất tại chỗ nên chân đập bị moi sâu từ 4 đến 5 mét, không có cái nền chắc thì đập sẽ khó trụ vững”.

Tuy nhiên, trả lời báo chí, ông Võ Thanh Nhanh, Chủ tịch UBND xã An Thạnh Nhì lại cho rằng: “Nguyên nhân chính ở đây là do một bộ phận người dân tự ý tháo nước để đánh bắt thủy sản. ý thức bảo vệ đập của một bộ phận người dân còn chưa cao, do đó đập bể ngày càng lớn”.

Ông Phạm Hồng Văn, Phó chủ tịch UBND huyện Cù Lao Dung xác nhận: “Bờ đập này đã vỡ 3 lần, 2 lần đầu chỗ vỡ không lớn, huyện giao cho xã huy động lực lượng gia cố. Do chưa có kinh nghiệm, nền đất yếu, chỗ vỡ nước lại sâu nên đóng cừ không bảo đảm, đập lại vỡ. Đến lần thứ ba, UBND huyện huy động thêm 2 xe cuốc, 1 xáng cạp cùng nhân dân địa phương khắc phục”.

Người dân cần hỗ trợ

Theo bà Sơn Thị Nga, Bí thư chi bộ, Trưởng Ban nhân dân ấp Bình Danh B, người dân nơi đây sinh sống chủ yếu dựa vào trồng trọt và chăn nuôi, cây trồng chủ lực vẫn là mía. Mấy lần vỡ đập vừa qua khiến nhiều hộ dân khốn đốn. Trong khu vực bị ảnh hưởng, có 28 hộ dân với 22, 3ha mía và 3.500m2 đất trồng bắp bị thiệt hại nặng nỡ, chưa tính vật nuôi bị chết. Trong số này có nhiều hộ nghèo và cận nghèo.

Ông Thạch Trêl bên ruộng mía sắp thu hoạch bị chết dần do ngập úng từ vụ vỡ đê.

Ông Trương Văn Xuân kể: “Tôi vừa vay ngân hàng, xuống giống 10 công mía (10.000 m2) thì vỡ đập lần đầu, nước ngập mía chết hết. Xuống giống tiếp, đập lại vỡ, mía non lại chết. Cả hai lần đập vỡ, coi như mất trắng gần 40 triệu đồng tiền mía giống và tiền thuê nhân công”.

Tương tự như ông Xuân, bà Trương Thị Thủy cũng liên tiếp hai lần bị mất trắng, nhưng diện tích lên tới 26 công.

Ông Kim Nghét trồng 15 công mía được hơn 4 tháng, nước ngập gây hư hại gần hết. ông Nghét chặc lưỡi: “Gia đình tui hết vốn rồi, đầu tư gần 80 triệu đồng trồng mía giờ không biết lấy gì để sống nữa!”.

Gặp chúng tôi, ông Thạch Trệl, bà Lý Thị Thoại, ông Lý Văn Tuấn... đều chung tâm trạng thất vọng. Mía sắp thu hoạch thì vỡ đập, nước ngập úng làm trữ đường bị giảm, giá tụt xuống chỉ hơn 800 đồng /kg so với 1.300 đồng /kg trước đó, lại vừa lúc công ty mía đường trong tỉnh thông báo ngưng thu mua. ông Tuấn bảo: “Tình hình này sắp tới chúng tôi không biết xoay xở ra sao, ở đây đã có người phải cầm cố đất rồi, vì nợ ngân hàng và thiếu tiền lo cho con cái học hành”.

Sáng 7-6-2012, trao đổi với chúng tôi, ông Phạm Hồng Văn, Phó chủ tịch UBND huyện Cù Lao Dung cho biết: “Hiện tại, chúng tôi đã thống kê có 16ha mía của 19 hộ dân ấp Bình Danh B bị thiệt hại 100% do vỡ đê gây ngập úng. Ngành nông nghiệp huyện đã đưa ra phương án hỗ trợ mua cây giống phục vụ sản xuất. Tuy nhiên, đến nay rất khó triển khai vì vướng thủ tục, quy định của Nhà nước.

Theo ông Phạm Hồng Văn, vụ vỡ đập cũng có vài cái “vướng”, khó nhất là đề nghị xuất ngân sách dự phòng hỗ trợ cho người dân vì nguyên nhân vỡ đập không phải do thiên tai, đây là thẩm quyền thuộc UBND tỉnh, được quy định tại Quyết định số 142/2009/QĐ-TTG của Thủ tướng Chính phủ. Mặt khác, tuyến đê cửa sông tả, hữu Cù Lao Dung đã hết thời gian bảo hành nên không thể đề nghị đơn vị trực tiếp thi công chịu trách nhiệm. Tuy nhiên, theo tìm hiểu của chúng tôi thì tuyến đê này vẫn chưa được bàn giao cho địa phương khai thác, quản lý.

Thiệt hại do vỡ đập và tình trạng khó khăn do thiếu vốn tái đầu tư sản xuất của 28 hộ dân ấp Bình Danh B, xã An Thạnh Nhì, huyện Cù Lao Dung, tỉnh Sóc Trăng đang rất cần được các cấp, các ngành quan tâm giúp đỡ. Thiết nghĩ, chính quyền địa phương cần sớm nghiên cứu áp dụng Quyết định số 142/2009/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về cơ chế, chính sách hỗ trợ giống cây trồng, vật nuôi, thủy sản để khôi phục sản xuất vùng bị thiệt hại do thiên tai, dịch bệnh, góp phần giúp người dân nhanh chóng ổn định cuộc sống.

Bài và ảnh: Hồng Bỉnh Hiếu