Danh họa “khơi nguồn” dòng tranh lụa Việt Nam
QĐND - Thứ sáu, 20/07/2012 | 20:43 GMT+7 printIn trang này

QĐND Online – Lễ kỷ niệm 120 năm Ngày sinh họa sĩ Nguyễn Phan Chánh (1892-1984), do Hội Mỹ thuật Việt Nam phối hợp với UBND tỉnh Hà Tĩnh tổ chức vào sáng 20-7, tại Hà Nội. Buổi lễ như một nén tâm nhang tưởng nhớ người họa sĩ tài danh của đất nước – nghệ sĩ đã được nhận giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học Nghệ thuật đợt I năm 1996.

Họa sĩ Nguyễn Phan Chánh sinh ra tại thôn Tiền Bạt, xã Trung Tiết, huyện Thạch Hà (Hà Tĩnh). Ông mồ côi cha từ nhỏ và lớn lên trong gia đình có hoàn cảnh khó khăn nên thấu hiểu nỗi vất vả của người nông dân. Chính những tháng ngày đó đã giúp ông hình thành nên những tác phẩm hội họa khắc đậm hình ảnh quê hương, vẻ đẹp bình dị của người nông dân.

Theo thống kê chưa đầy đủ của gia đình họa sĩ, ông đã vẽ 170 tác phẩm tranh lụa, 52 tác phẩm ký họa, tổ chức 4 cuộc triển lãm cá nhân và tham gia nhiều triển lãm trong nước và quốc tế.

“Danh họa Nguyễn Phan Chánh là tấm gương lao động sáng tạo với niềm tự tin của một nghệ sĩ lớn luôn gắn bó với quê hương, đất nước. Tranh lụa và nhiều tác phẩm khác của ông là những tác phẩm quý giá của Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam và một số Bảo tàng sưu tập tư nhân ở Pháp, Nhật Bản, Thụy Sĩ...Cùng với những tên tuổi lớn của nền Mỹ thuật cách mạng Việt Nam, Nguyễn Phan Chánh đã làm rạng danh nền Mỹ thuật Việt Nam hiện đại và là người mở đầu cho sự phát triển tranh lụa của nước nhà”, họa sĩ Trần Khánh Chương – Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam nhấn mạnh.

"Sau giờ trực chiến" - tranh lụa của họa sĩ Nguyễn Phan Chánh vẽ năm 1961

Giai đoạn từ 1925 đến 1945, là thời kỳ ông sáng tác nhiều tranh lụa thể hiện cuộc sống bình dị của người nông dân Việt Nam. Các tranh lụa đề tài phụ nữ nông thôn và trẻ em được họa sĩ thể hiện nhẹ nhàng, với nhiều mảng mầu đơn giản nhưng vẫn toát lên sự gần gũi.

Cách mạng Tháng 8 thành công, ông ngừng vẽ tranh lụa và dành nhiều thời gian vẽ tranh cổ động, tổ chức các phòng tranh tuyên truyền chống Pháp tại Hà Tĩnh.

Từ sau ngày hòa bình lập lại ở miền Bắc đến khi qua đời, họa sĩ Nguyễn Phan Chánh đã sáng tác nhiều tác phẩm với các chủ đề khác nhau nhưng hình ảnh chính vẫn là đề tài phụ nữ và thiếu nhi mà ông rất yêu thích. Những sáng tác cuối đời của ông là các bức tranh lụa lấy đề tài từ văn học dân gian như: Tiên Dung tắm, Lội suối, Kiều tắm, bức tranh ông đang vẽ dở khi gần 90 tuổi là tác phẩm Thạch Sanh cứu công chúa.

Nói về các tác phẩm tranh lụa của họa sĩ Nguyễn Phan Chánh, nhà phê bình Mỹ thuật Nguyễn Hải Yến chia sẻ: “Trên chất lụa mềm mại, tác giả đã đặt những mảng màu nhuần nhị thấm nhuộm vào từng thớ lụa, tạo nên vẻ đẹp thanh nhã, thuần khiết, rất thơ nhưng cũng rất mộc mạc, chân tình. Những tác phẩm thể hiện hình ảnh cô gái rửa rau trên cầu ao, những em bé quê trong bữa cơm gia đình đạm bạc nhưng đầm ấm, cô gái ngồi khâu e lệ...toát lên hình ảnh đặc trưng của Việt Nam”.

Theo đánh giá của nhà phê bình Mỹ thuật Trần Thức, vẻ đẹp hấp dẫn trong những bức tranh lụa của Nguyễn Phan Chánh là vẻ đẹp con người Việt Nam thuần phác, là đất nước, tâm hồn Việt Nam hiền hòa. Nó là sự kết tinh, một bộ phận cấu thành của đời sống văn hóa tinh thần, thẩm mỹ, truyền thống dân tộc đã ăn sâu, bám rễ vào tiềm thức người Việt, cả hôm nay và mai sau.

Họa sĩ Nguyễn Phan Chánh đã trở về cát bụi nhưng những tác phẩm của ông để lại cho hậu thế mãi là “kim chỉ nam” cho các thế hệ họa sĩ sau này.

Tin, ảnh: Khánh Huyền