Sau những biến động chính trị ở Đông Âu và Liên Xô, các thế lực thù địch và bọn phản bội chủ nghĩa Mác - Lênin ra sức tuyên truyền xuyên tạc, phủ nhận lý luận cách mạng, khoa học và tính phổ biến của chủ nghĩa Mác - Lênin, phủ nhận giá trị hiện thực của chủ nghĩa xã hội... Trước tình hình đó, một số người vốn một thời theo Đảng, giờ đây đã mất bình tĩnh, tỏ ra hoài nghi dao động, cởi áo cộng sản, chạy trốn quá khứ, rũ bỏ niềm tin vào con đường cách mạng do Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta lãnh đạo; có kẻ cố tỏ ra ít nhiều "nhiệt huyết" với tương lai của dân tộc bằng cách "bới lông tìm vết" phát ngôn rỉa rói, phê phán những mặt chưa được của chế độ với một thái độ thiếu thiện chí và thiếu công tâm. Tồi tệ hơn, gần đây liên minh của những phản đồ chính trị còn phát động chiến dịch nhằm bôi nhọ hình ảnh cao đẹp của lãnh tụ Hồ Chí Minh; cho rằng con đường xã hội chủ nghĩa là do Hồ Chí Minh gán cho Việt Nam; giá như lúc đó đi con đường khác thì biết đâu nước ta vẫn giành được độc lập, kinh tế vẫn phát triển, lại tránh được mấy cuộc trường kỳ, gian khổ, tốn bao xương máu; rằng chủ nghĩa xã hội hiện thực là "quái thai" của lịch sử, đi lên chủ nghĩa xã hội là đi trên con đường vốn đã sai lầm từ đầu... Bản chất của lịch sử là khách quan và tường minh; chỉ cần thực sự cầu thị, nhìn đúng sự thật lịch sử, thì không ai lại không nhận ra đó là những quan niệm, đúng hơn là những luận điệu sai trái, hết sức chủ quan và thiên kiến.

 Về sự lựa chọn con đường cách mạng Việt Nam, trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII Đảng ta chỉ rõ: đây là sự lựa chọn của chính lịch sử; gắn liền với tư duy sáng tạo, hợp lô gíc và nhất quán của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Mới đây, tại Đại hội toàn quốc lần thứ XI, trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011), Đảng ta một lần nữa khẳng định: Đi lên chủ nghĩa xã hội là khát vọng của nhân dân ta, là sự lựa chọn đúng đắn của Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh, phù hợp với xu thế phát triển của lịch sử. Thực tiễn lịch sử Việt Nam đã minh chứng, chủ nghĩa xã hội là con đường duy nhất giải phóng dân tộc Việt Nam, là sự khẳng định trong hiện thực giá trị của một mô hình "cách mạng đến nơi".

Cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, Việt Nam nằm dưới sự thống trị của thực dân Pháp và triều đình phong kiến nhà Nguyễn nhu nhược, ươn hèn cam tâm làm tay sai cho đế quốc. Với thân phận nô lệ, nhân dân ta chịu cảnh "một cổ hai tròng", sưu cao thuế nặng, cuộc sống lầm than, cơ cực. Trong phong trào yêu nước chống thực dân Pháp đã xuất hiện nhiều trào lưu tư tưởng và các cuộc vận động cách mạng với các khuynh hướng, đường lối và phương pháp cách mạng khác nhau. Kết cục các phong trào yêu nước, kháng Pháp lúc đó và những bài học xương máu rút từ các cuộc đấu tranh bi hùng của dân tộc cho thấy đến đầu thế kỷ XX, con đường cứu nước của dân tộc lâm vào khủng hoảng như đi vào ngõ cụt, tình hình đen tối như không có đường ra, bóng đêm bao trùm xã hội Việt Nam. Lịch sử đòi hỏi phải có con đường mới để giải thoát dân tộc khỏi ách áp bức lầm than. Đòi hỏi đó đặt lên vai thế hệ cùng thời với Nguyễn ái Quốc - Hồ Chí Minh.

Làm thế nào để: tự do cho đồng bào tôi, độc lập cho Tổ quốc tôi, làm thế nào để đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành. Đó là mong muốn, cũng đồng thời là điểm xuất phát, là mục đích và là động lực để Nguyễn ái Quốc ra đi, đi khắp nơi trên thế giới để tìm con đường thực hiện mục tiêu đó. Sau gần 10 năm đi nhiều nước, đọc nhiều lý luận, học thuyết, học hỏi nhiều kinh nghiệm, tiếp xúc với nhiều hạng người, chứng kiến trực tiếp văn minh phương Tây, đồng thời được hoà mình với cuộc sống của người lao động trong xã hội tư bản, Người nhận ra rằng, cách mạng giải phóng của Việt Nam cần phải học tập nhiều điều ở cách mạng Mỹ (1776) và cách mạng Pháp (1789), nhất là ở tinh thần cách mạng của họ. Nhưng cách mạng Việt Nam có đi theo con đường cách mạng Mỹ và cách mạng Pháp không? Nguyễn ái Quốc khẳng định dứt khoát: con đường đó không phù hợp với cách mạng Việt Nam. Bởi đó là những cuộc cách mạng chỉ đem lại quyền lợi cho người giàu, là cuộc cách mạng "không đến nơi". Theo Người: Chúng ta đã hy sinh làm cách mệnh, thì nên làm đến nơi, nghĩa là làm sao cách mệnh rồi thì quyền giao cho dân chúng số nhiều, chớ để trong tay một bọn ít người. Thế mới khỏi hy sinh nhiều lần, thế dân chúng mới được hạnh phúc.

Trên con đường khảo cứu thế giới, đặc biệt những năm tháng hoạt động ở Pari trong Đảng Xã hội Pháp đã đưa Nguyễn ái Quốc đến với chủ nghĩa Lênin, đến với chiến lược, sách lược của cách mạng vô sản. Luận cương về vấn đề dân tộc và thuộc địa của Lênin đã làm sáng tỏ trong Người tất cả những điều đang nung nấu, đang trăn trở về con đường giải phóng dân tộc mình, nhân dân mình. Năm 1923, Nguyễn ái Quốc đến nước Nga Xô - viết. Thực tiễn sinh động ở nước Nga Xô - viết giúp Người nhận thức sâu sắc sự bất lực, lạc hậu của chế độ phong kiến và sự tàn bạo của chế độ tư sản; sự xuất hiện một chế độ xã hội mới ở nước Nga Xô - viết, trong đó nhân dân lao động thực sự được giải phóng khỏi áp bức bất công. Đây là một thực tiễn sinh động mà Người mơ ước thiết lập ở Việt Nam; là mô hình "cách mạng đến nơi" mà Người đang khát khao kiếm tìm.

Tuy nhiên, vấn đề đặt ra và cần có câu trả lời thỏa đáng là chế độ cộng sản có thể áp dụng được ở châu á nói chung và Đông Dương nói riêng không? Đây là vấn đề được Nguyễn ái Quốc cùng những người cách mạng ở châu á và Đông Dương đặc biệt quan tâm. Muốn hiểu biết vấn đề đó, muốn trả lời câu hỏi đó, Nguyễn ái Quốc cho rằng, cần phải xem xét tình hình cụ thể ở lục địa châu á về mặt lịch sử và địa lý. Trên cơ sở nghiên cứu, xem xét các nước châu á một cách toàn diện cả về lịch sử xã hội - văn hoá, kinh tế, chính trị..., bằng nhãn quan chính trị sắc sảo và sự hiểu biết sâu rộng, Nguyễn ái Quốc đưa ra câu trả lời mang tính vạch thời đại: Bây giờ hãy xét những lý do lịch sử cho phép chủ nghĩa cộng sản thâm nhập dễ dàng vào châu á, dễ dàng hơn là ở châu Âu. Bởi ở châu á tư tưởng về cộng đồng xã hội, bình đẳng, giáo dục và đề cao giá trị nhân văn; tư tưởng phải đấu tranh cho hạnh phúc của con người, đề cao nhân dân.v.v.. đã phát triển sớm, trở thành cơ sở thuận lợi để tiếp nhận tư tưởng của chủ nghĩa cộng sản. Từ cơ sở lý luận và thực tiễn đó, Nguyễn ái Quốc đi đến kết luận: Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc, không có con đường nào khác con đường cách mạng vô sản; và: Chỉ có chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản mới giải phóng được các dân tộc bị áp bức và những người lao động trên thế giới thoát khỏi ách nô lệ. Theo đó, con đường cách mạng Việt Nam cũng như nhiều nước châu á là phải giành độc lập hoàn toàn và tiến lên chủ nghĩa xã hội. Chủ nghĩa xã hội là bước phát triển tất yếu của độc lập dân tộc; cách mạng giải phóng dân tộc phải trở thành cách mạng xã hội chủ nghĩa thì nền độc lập dân tộc mới được củng cố vững chắc, cách mạng mới giành thắng lợi hoàn toàn.

Như vậy, sự lựa chọn đi lên chủ nghĩa xã hội suy cho cùng là quyết định khách quan của chính lịch sử. Và trong số bao trái tim và bộ óc trăn trở tìm tòi con đường cứu nước, tự nhiên và như nhiên lịch sử dân tộc đã lựa chọn không ai khác Nguyễn ái Quốc - người duy nhất lúc đó nắm được cơ hội lịch sử để thay đổi lịch sử, thay đổi thân phận con người bằng cả khát vọng mãnh liệt của dân tộc và của chính mình, bằng sự nung nấu, trăn trở, đào sâu và mài sắc tư duy theo thời gian của Nguyễn ái Quốc - Hồ Chí Minh chứ không phải là sự chủ quan, nhất thời hay ngẫu nhiên, vận may lịch sử, càng không phải là do Hồ Chí Minh tự gán cho Việt Nam như một số luận điệu xuyên tạc.

Có thể nói, sự lựa chọn con đường buổi đầu tiên ấy là cả một công trình mang tầm vóc lịch sử thể hiện khả năng, trí tuệ của một thiên tài chính trị kiệt xuất - Hồ Chí Minh. Tính cách mạng khoa học, đúng đắn, sáng tạo của tư tưởng Hồ Chí Minh trong xác định con đường cách mạng Việt Nam đã được lịch sử kiểm chứng. Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, miền Bắc đi lên chủ nghĩa xã hội, sau chiến thắng 30-4-1975 cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội. Sự phát triển không ngừng của đất nước trước những cam go, thử thách và biến động thăng trầm của lịch sử, những thành quả to lớn của cách mạng Việt Nam trong gần thế kỷ qua càng chứng minh giá trị và sức sống mãnh liệt của tư tưởng Hồ Chí Minh. Ai đó cố tình rêu rao cái gọi là "chọn sai đường" và "giá như"... là không thể chấp nhận với tất cả những ai có lương tri và biết trân trọng lịch sử.

Đại tá  Nguyễn Xuân Trường (Cục Chính trị Quân khu)