Không nên lạm dụng thực phẩm chức năng
QĐND - Friday, August 13, 2010 | 21:20 (GMT+7) printIn trang này

QĐND- Thời gian qua, nhiều bạn đọc đã gọi điện và gửi thư về cơ quan Đại diện Báo Quân đội nhân dân tại Thành phố Hồ Chí Minh hỏi về thực phẩm chức năng (TPCN) có phải là thuốc chữa được bệnh không? Thực chất nó là gì? Để làm rõ vấn đề này, chúng tôi xin nêu những thông tin liên quan đến TPCN để người dân “hiểu đúng, dùng đúng và làm đúng” …

Hiểu đúng về thực phẩm chức năng

Trong Thông tư số 8 năm 2004 của Bộ Y tế có ghi rõ: “TPCN là thực phẩm dùng để hỗ trợ chức năng của các bộ phận trong cơ thể người, có tác dụng dinh dưỡng, tạo cho cơ thể tình trạng thoải mái, tăng sức đề kháng và giảm bớt nguy cơ gây bệnh”. TPCN phải được sản xuất, chế biến theo công thức quy định, cung cấp những chất dinh dưỡng cơ bản cho cơ thể con người để phòng, chống bệnh tật và tăng cường sức khỏe nhờ các chất chống ô-xy hóa, chất xơ và một số thành phần khác.

Người dân lựa chọn mua thực phẩm chức năng ở quầy tân dược. Ảnh: Hưng Hải

TPCN chia ra làm 7 loại gồm: TPCN bổ sung vitamin và khoáng chất; TPCN dạng viên (ví dụ như viên phòng loãng xương, hỗ trợ khi điều trị cao huyết áp, tiểu đường, ung thư, viên tăng lực); TPCN không béo, không đường, giảm năng lượng (trà thảo dược); nhóm các loại nước giải khát, tăng lực; nhóm giàu chất xơ tiêu hóa; nhóm các chất tăng cường chức năng đường ruột và TPCN đặc biệt (dành cho trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ có thai, người mắc các chứng bệnh). Tất cả các loại TPCN đều không có khả năng chữa bệnh và trên nhãn hiệu sản xuất không được phép ghi chỉ định điều trị bất cứ loại bệnh nào. 

Giáo sư, tiến sĩ Nguyễn Công Khẩn – Cục trưởng Cục An toàn vệ sinh thực phẩm cho rằng: “Người tiêu dùng trước khi mua TPCN, cần phải hiểu rõ nó có tác dụng gì? Được sản xuất ở đâu? Dùng cho đối tượng nào? Nghiên cứu khoa học nào chứng nhận những kết quả đó? Và tuyệt đối không dùng TPCN như một loại thuốc chữa bệnh”.

Do có tác dụng hỗ trợ, bổ trợ cho sức khỏe, nên người lớn hay trẻ nhỏ đều có thể sử dụng các loại TPCN riêng biệt, phù hợp với lứa tuổi, thể trạng của từng người. Tuy nhiên, TPCN không thể thay thế tất cả các loại thực phẩm trong các bữa ăn hằng ngày, nếu dùng không đúng sẽ phản tác dụng. Thực phẩm có nguồn gốc thiên nhiên vẫn là nguồn dưỡng chất dồi dào nhất, cung cấp đầy đủ muối khoáng và dinh dưỡng để cơ thể con người phát triển khỏe mạnh nhất. Trước đây, Giáo sư, tiến sĩ Lưu Duẩn của Trường Đại học Công nghệ Sài Gòn khuyến cáo "3 không" trong việc sử dụng TPCN là: Không tham lam, không sử dụng quá mức, không hiểu lầm chức năng và hiệu quả. Nếu hiểu đúng về TPCN, sẽ giúp cho chúng ta làm đúng, dùng đúng để hỗ trợ tăng sức đề kháng cho cơ thể, giảm bớt nguy cơ mắc bệnh của con người.

Không nên lạm dụng thực phẩm chức năng. Ảnh: Hưng Hải

Cảnh giác với những nội dung quảng cáo

 Bà Nguyễn Thị Lâm, Phó viện trưởng Viện Dinh dưỡng Thành phố Hồ Chí Minh nói: “TPCN là một sản phẩm tốt, giúp con người tăng sức đề kháng và có thể trạng thoái mái. Nhưng quảng cáo về khả năng chữa bệnh của nó là sai”. Tại các nước tiến tiến như: Anh, Pháp, Mỹ, Nhật Bản, I-ta-li-a, Đức… do công việc bận rộn nên nhiều người đã mua TPCN để thay chế độ dinh dưỡng của mình. Ở Việt Nam 5 năm trở lại đây, việc sử dụng TPCN cho người già, trẻ em, người bệnh cũng ngày càng được chú trọng hơn.

Tại Thành phố Hồ Chí Minh, Thanh tra Sở Y tế nhiều lần phát hiện các loại TPCN quảng cáo sai tác dụng thành các loại thuốc chữa bệnh. Ví dụ như loại keo dán Kinotakara của Công ty cổ phần Liên Kết – Trí Thức được quảng cáo có tác dụng thanh lọc máu huyết, đẩy lùi chất độc trong cơ thể.  Một số loại TPCN của Tập đoàn quốc tế Tahitian Noni được người bán giới thiệu chữa được nhiều bệnh như trái nhàu trồng ở Tahitian chứa tới hơn 160 chất dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể và có thể chữa được 32 bệnh, trong đó có những bệnh nan y như: Ung thư, HIV hay tiểu đường. Các TPCN khác của tập đoàn này còn chữa được bệnh trẻ em không vui, người già có thể trẻ lại…? Sữa ong chúa của Royal Jelly do New Zealand sản xuất quảng cáo là có thể điều hòa hệ tim mạch và điều chỉnh huyết áp từ cao xuống thấp và ngược lại? Hay trên truyền hình hiện nay, nhiều loại trà thảo mộc được quảng cáo là thanh lọc được cơ thể, uống vào không lo bị nóng, nhiều loại TPCN cũng được “bốc đồng” là giúp phòng chữa được nhiều loại bệnh.

Từ năm 2004, Bộ Y tế đã có quy định “Các sản phẩm trong lĩnh vực y tế, bao gồm cả TPCN nếu muốn quảng cáo phải làm hồ sơ để cơ quan y tế thẩm định”. Tuy nhiên, đến bây giờ, tình trạng chưa đăng ký vẫn quảng cáo TPCN, hay quảng cáo không đúng với nội dung đăng ký, xảy ra khá nhức nhối. Để chấn chỉnh và chấm dứt sai phạm này, cần phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Y tế và Bộ Thông tin và Truyền thông. Các phương tiện thông tin đại chúng, các cơ quan quảng cáo, truyền thông chỉ nên ký hợp đồng quảng bá, giới thiệu TPCN khi có hồ sơ đăng ký của doanh nghiệp, người bán và được ngành y tế thẩm định. 

Các nhà khoa học dự báo trong thế kỷ 21, khi mà công việc bận rộn hơn, điều kiện chăm lo dinh dưỡng của người ít đi, thì TPCN sẽ là thức ăn chính. Hiện nay, công nghệ chế biến thực phẩm đang dần đạt trình độ cao, có khả năng tạo ra các sản phẩm chứa đủ calo, phù hợp với khẩu vị ăn của con người, giúp cơ thể khỏe mạnh, tươi trẻ, tăng tuổi thọ và phòng ngừa được bệnh tật. Tuy nhiên, không vì thế mà lạm dụng quá TPCN, nhất là việc sử dụng nó không đúng với tuổi tác, thể trạng, sức khỏe của từng người.

Ở nước ta, TPCN vẫn là một mặt hàng xa xỉ, giá cả đắt đỏ do nhiều nguyên nhân, đặc biệt là nguyên nhân về lợi nhuận của doanh nghiệp và những “tiêu cực phí” khác. Các nhà quản lý và nhà khoa học khuyên người dân: Không coi TPCN là thuốc chữa bệnh, không được sử dụng tùy tiện, không thể thay thế cho các loại thực phẩm khác.

Lê Phi Hùng