QĐND - Đến thăm Bảo tàng cách mạng Việt Nam chúng tôi đặc biệt ấn tượng với những trang giấy đã ngả màu thời gian, nhưng các dòng chữ, nốt nhạc thì được thể hiện đều đặn, ngay ngắn. Các khuông nhạc, nốt nhạc, ký tự âm thanh viết bằng bút mực vẫn còn hiện rõ, dù thời gian đã 60 năm trôi qua. Đây là những trang bản thảo của Nguyễn Sáng, một chiến sĩ cách mạng bị địch bắt và giam cầm tại nhà tù Côn Đảo từ năm 1946 đến 1954. Đó là bản sơ lược quá trình công tác của tác giả kèm ảnh chân dung đen trắng cỡ 4x6, cùng các bản nhạc với tựa  đề “Hận Côn Đảo”, “Mùa gió chướng”, “Ngày máu” “ Ma Thiên Lãnh”.

Một số bản thảo sáng tác của chiến sĩ cách mạng Nguyễn Sáng

Lần giở các bản nhạc của Nguyễn Sáng viết theo thứ tự thời gian với lời đề tựa thì bản nhạc “Hận Côn Đảo" được sáng tác vào mùa Đông năm 1950 tại chân Núi An Hải; “Ngày máu” được sáng tác tại khám cầm cố, biệt giam ngay trong lúc địch khủng bố vào cuối tháng tám mùa Thu năm 1951; “Mùa gió chướng” được sáng tác tại khám cầm cố vào mùa Đông năm 1952, (bản nhạc viết về sóng và gió biển reo ầm ì vọng qua song cửa  sắt trong mùa gió chướng. Mùa này gió thổi ào ào rất mạnh về thẳng đất Mũi Cà Mau và anh em tù Côn Đảo thường lợi dụng mùa gió chướng để vượt biển trở về đất liền). Còn bản nhạc “Ma Thiên Lãnh” là sáng tác để tưởng niệm những  chiến sĩ cách mạng đã khuất nơi chân cầu Ma Thên Lãnh (bản nhạc không ghi thời gian sáng tác).

Bên cạnh những trang sử, những bài viết, hồi ký, tự truyện, các tư liệu hình ảnh... về ngục tù của các chiến sĩ cách mạng bị địch bắt và đầy ải tại Côn Đảo đã công bố trong những năm qua, chúng tôi nhận thấy đây là những tư liệu về âm nhạc độc nhất do một tù nhân chính trị sáng tác, phản ánh sinh động những đóng góp cho cách mạng của người nghệ sĩ-chiến sĩ cách mạng bị địch bắt, đày đọa tại nhà tù Côn Đảo. Những bản nhạc ấy là bằng chứng sống động cho tinh thần lạc quan cách mạng, sự động viên đoàn kết của những con người quả cảm, bất khuất và đầy khí phách khi đối mặt với kẻ thù, đồng thời cũng là lời tố cáo danh thép tội ác chế độ nhà tù tàn khốc của thực dân Pháp.

Sự hy sinh vô bờ bến, tinh thần đấu tranh anh dũng, ý chí cách mạng kiên cường là khúc tráng ca bất hủ mà Nguyễn Sáng đã hóa thân vào tác phẩm âm nhạc, không những là tiếng hát tranh đấu trong ngục tù mà là âm hưởng bất tử về niềm tin hy vọng và tình yêu cuộc sống với những khát khao cháy bỏng giành tự do độc lập cho Tổ quốc Việt Nam anh hùng của những chiến sĩ cách mạng, những tù nhân bị địch đầy đọa tra tấn khủng bố tại Côn đảo, nơi được mệnh danh là “địa ngục trần gian”.

4 tác phẩm âm nhạc mà Nguyễn Sáng để lại là những di sản quý báu, là chứng nhân lịch sử sinh động cho một thời kỳ đấu tranh cách mạng không chỉ  hiện diện ở các chiến sĩ cách mạng trong ngục tù mà là biểu hiện của tinh thần yêu nước của một thế hệ trong cuộc kháng chiến 9 năm gian lao và anh dũng. Nguyễn Sáng bị địch bắt giam năm 1946, khi ông mới tuổi 18. Đây là độ tuổi học sinh, sinh viên mới rời ghế nhà trường đi tham gia kháng chiến, vì thế chắc rằng ông chưa được đào tạo tại một nhạc viện nào mà chủ yếu là tự học và năng khiếu tự thân được hun đúc trong ông với những cảm xúc và sự hóa thân tuyệt vời để tạo nên những khúc tráng ca cho cách mạng.

Đã gần 60 năm vắng bặt tin tức của ông, tôi chắc rằng nếu Nguyễn Sáng còn đang vui vầy với con cháu thì nay ông đã ở tuổi 82. Các bạn tù, bạn chiến đấu và những bạn bè ông chắc cũng nhiều người đã theo về với tổ tiên, chúng tôi mong rằng những ai là bạn bè, thân nhân của ông khi đọc bài viết này xin cung cấp thêm cho chúng tôi những thông tin về quãng đời công tác và cống hiến sau này của ông, để mong rằng những quan tâm về ông giúp chúng tôi có thêm những tư liệu nghiên cứu nhân văn sâu sắc.

Nếu một ngày nào đó các nhà nghiên cứu lịch sử âm nhạc, các nhà văn hóa và các nghệ sĩ đương thời cùng thân nhân, bạn bè... tổ chức đêm nhạc của Nguyễn Sáng trong khung cảnh hoành tráng tôn vinh người nghệ sĩ-chiến sĩ cách mạng của một thời hoa đỏ diệu kỳ, một thời mà truyền thống yêu nước và sự hy sinh thân mình của họ đã cho các thế hệ mai sau thấu hiểu đạo lý: “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa“ và luôn thức dậy trong tiềm thức của mỗi người chúng ta. Có lẽ chúng tôi xin viết bài này như là một mong mỏi và niềm hạnh phúc lớn để đền đáp và kính dâng lên nhạc sĩ-chiến sĩ Nguyễn Sáng.

Bài và ảnh: Nam Thanh