Đặt bến hút cát, sỏi giữa lòng sông

Bất chấp mùa mưa bão, những ngày này trên sông Phó Đáy nạn khai thác trái phép cát, sỏi vẫn diễn ra, xâm hại nghiêm trọng hệ thống đê thuộc địa phận hai xã Đồng Tĩnh (Tam Dương) và Liên Hòa (Lập Thạch). Dòng sông đang bị “xẻ thịt”. Người dân bức xúc, nhưng không thấy chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng có biện pháp ngăn chặn.

Sông Phó Đáy thuộc địa phận tỉnh Vĩnh Phúc quản lý có chiều dài toàn tuyến là 41,5km, chảy qua 20 xã thuộc 5 huyện: Lập Thạch, Sông Lô, Vĩnh Tường, Tam Dương và Tam Đảo, có vai trò rất quan trọng trong việc cung cấp nguồn nước phục vụ sản xuất, sinh hoạt cho nhân dân địa phương. Tình trạng khai thác cát, sỏi trái phép đã và đang gây ảnh hưởng xấu đến môi trường, ảnh hưởng đến chất lượng đê điều, làm thay đổi dòng chảy… và tạo ra nhiều bức xúc trong nhân dân.

Được biết, cuối năm 2008, Đoàn thanh tra liên ngành thực hiện kiểm tra việc quản lý và khai thác cát, sỏi trên sông Phó Đáy. Kết quả kiểm tra, Đoàn thanh tra phát hiện 14/20 xã có các tổ chức, cá nhân khai thác cát, sỏi tại 38 điểm. Tất cả các trường hợp trên chưa được cơ quan thẩm quyền cấp phép khai thác. Bên cạnh đó là số lượng các hộ tham gia khai thác không phép ngày tăng về số lượng. Đến thời điểm hiện nay có tới hàng chục hộ khai thác cát, sỏi không phép trên tuyến sông này. Hằng ngày, những chiếc chõ hút cát, sỏi vẫn cắm sâu xuống dòng sông hút lên hàng trăm mét khối cát, sỏi. Một đoạn sông dài khoảng chừng một, vài cây số từ thị trấn Hoa Sơn (Lập Thạch) đến khu vực hai xã ĐồngTĩnh (Tam Dương) và Liên Hòa (Lập Thạch), mà có tới 7 bến khai thác cát, sỏi thường xuyên hoạt động. Để thuận tiện trong việc đi lại, các chủ bến đã ngang nhiên đào vét một phần bờ sông để làm bãi chứa và cho các xe chở hàng lên, xuống. Do vậy, nguy cơ sạt lở đê trong mùa mưa bão năm 2009 đang hiện hữu và rình rập xảy ra bất cứ thời điểm nào.

Khi biết chúng tôi đi tìm hiểu tư liệu để viết báo, bà Hương, thôn 6, xã Liên Hòa hỏi: “Viết báo có giải quyết được gì không các chú? Bao nhiêu năm nay vẫn thế, ruộng của chúng tôi vẫn bị mất dần, mất mòn. Người ta đưa máy vào hút cát, sỏi nhưng có sao đâu?”. Ông Trần Văn Hải ở khu 6, Đồng Tĩnh than phiền: “Đất ruộng không “đẻ” được thêm. Trong khi đó, một số người rủ nhau ra ngoài bãi ven chân sông  lấy đất về làm gạch. Mấy ông còn đưa cả máy xúc vào đào bới bờ sông ngoài khu vực bãi bồi ở khu 6. Đó là chưa kể đến việc một số người lợi dụng việc này  khoét đất lên bán cho các chủ lò có nhu cầu, khiến rất nhiều diện tích trở thành những cái ao, hồ rộng. Các hầm,  hố này sau những trận mưa nước ứ đọng lại hình thành nên những  ao, hồ nhân tạo hết sức nguy hiểm, nhất là đối với trẻ em”.

Qua tìm hiểu chúng tôi được biết, việc khai thác cát, sỏi trên sông Phó Đáy của 7 hộ dân thuộc địa phận hai xã Liên Hòa và Đồng Tĩnh đã được UBND hai xã trên ký hợp đồng giao thầu. Cả chục năm qua họ vẫn khai thác cát, sỏi và nộp thuế môi trường cho địa phương hằng năm đầy đủ. Việc chính quyền cấp xã ký hợp đồng với các hộ dân đã vi phạm điểm b, khoản 1, Điều 56 Luật Sửa đổi, bổ sung Luật Khoáng sản năm 2005. Bởi, theo Luật Khoáng sản năm 1996 và Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều Luật Khoáng sản năm 2005 thì UBND cấp huyện, cấp xã có trách nhiệm quản lý tài nguyên khoáng sản trên địa bàn mình và phải chịu trách nhiệm trước Chủ tịch UBND cấp trên nếu để xảy ra tình trạng khai thác tài nguyên khoáng sản trái phép trên địa bàn; thẩm quyền cấp phép khai thác khoáng sản làm vật liệu thông thường (kể cả cát, sỏi để san lấp) do UBND cấp tỉnh cấp phép, cấp huyện, xã không có quyền cấp phép.

Ông Nguyễn Thái Học, Chủ tịch UBND xã Liên Hòa khẳng định: “Chính quyền địa phương đã thông báo và chấm dứt hợp đồng khai thác cát với các hộ tham gia đấu thầu trước đó từ cuối năm 2008. Các bến cát đang hoạt động là của xã Đồng Tĩnh. Việc lấy đất ven sông tại khu vực xã Liên Hòa hoàn toàn không xảy ra”. Ông Học cho biết thêm: “UBND xã giao cho lực lượng công an kiểm tra và nhiều lần bắt quả tang người dân ở xã Đồng Tĩnh sang khu vực xã Liên Hòa khai thác cát trái phép về ban đêm. Song cũng chỉ nhắc nhở, rồi tha, vì chế tài chưa cho phép xử lý”.

Về vấn đề này, ông Nguyễn Đức Thuận, Chủ tịch UBND xã Đồng Tĩnh cho biết: “Việc cấp phép cho các hộ gia đình, cá nhân, tổ chức khai thác cát, sỏi trên lưu vực sông Phó Đáy thuộc địa phương quản lý là chưa đúng với quy định của Nhà nước. Nhưng do tôi là người kế nhiệm nên khi tiếp quản chức danh Chủ tịch UBND xã thì hợp đồng đã được ký và có thời hạn tới năm 2012”. Riêng việc các hộ dân lấy đất ngoài bờ sông phục vụ cho nghề nung gạch, ngói thì ông Thuận giải thích: “Việc này là địa phương có chủ trương và cấp phép đầy đủ. Nhìn vậy thôi, nhưng còn xa khu vực dòng chảy của sông lắm”(?).

Việc cho phép khai thác đất hai bên bờ sông của UBND xã Đồng Tĩnh cũng đã vi phạm tại Điều 11, khoản 1 của Pháp lệnh về Đê điều (Nghiêm cấm khai thác đất, đá, cát, sỏi, khoáng sản khác; đào ao, giếng và nạo vét luồng lạch trong phạm vi bảo vệ đê điều…). Đề nghị chính quyền và các cơ quan chức năng của tỉnh Vĩnh Phúc sớm có biện pháp giải quyết dứt điểm tình trạng trên, đừng để “cái sảy nảy cái ung”.