Minh họa: LÊ HẢI

Cô bạn họa sĩ ở Hà Giang mời chúng tôi lên Đồng Văn mùa thu, đúng mùa hoa tam giác mạch. Dọc đường từ Hà Giang lên cao nguyên đá Đồng Văn, những vạt hoa tam giác mạch đương độ rực rỡ, đó là những cánh hoa màu hồng, trắng, tím li ti, cánh chụm lại thành hình chóp nón, giữ ở giữa bông một hạt mạch.

Bạn bảo ở Mã Pí Lèng hùng vĩ có những triền hoa, như những cánh đồng nối nhau triền miên trên núi đá kéo dài hàng cây số.

Chúng tôi đi trong buổi sáng sương còn mờ mịt, nghe gần xa tiếng lục lạc những đàn dê tíu tít ở vườn, ở bìa rừng. Đi trong sương bồng bềnh mà quên đi những khúc quanh chênh vênh của đá.

Ở đây đá như ngủ trong màn sương, vươn vai bừng tỉnh sau tia sáng của mặt trời, những tảng đá quấn quít đen nhánh, sẫm ướt. Những loài hoa có tên và không tên mọc lên từ đá, rút ruột bừng lên như huyền thoại.

Chúng tôi ùa xuống bên những triền hoa, ai cũng ước vọng có bức tranh đẹp về những vạt hoa tam giác mạch.

Cô bạn họa sĩ vừa tìm vị trí đặt giá vẽ vừa kể cho chúng tôi nghe truyền thuyết về loài hoa tam giác mạch, giọng kể thuộc làu như đọc sách: Nàng tiên Gạo và nàng tiên Ngô gieo hạt nơi hạ giới, cây ngô, cây lúa lớn lên cho hạt, người người lấy hạt về ăn. Khi hạt ngô, hạt lúa trong nhà đã cạn, mà vụ sau vẫn chưa tới, cái đói u ám bản làng, chiều đã buông dài mà vẫn chưa thấy bếp nhà ai đỏ lửa. Một hôm thoảng bay trong gió có mùi hương là lạ… Mọi người cùng tìm đến khe núi và ai cũng ngỡ ngàng, một rừng hoa li ti trải dài suốt từ núi bên này sang núi bên kia, nhìn kỹ mới thấy những cái lá có hình tam giác ẩn nấp ở dưới bông hoa. Khi kết hạt mọi người đem về ăn thử thấy ngon không kém gì gạo và ngô. Cái bụng đã no, khói bếp lại bay lên. Vì là họ nhà lúa, nảy lên từ mày lúa mày ngô nên gọi là mạch, lá có hình tam giác vì thế có tên là hoa tam giác mạch.

Tôi buông bút vẽ, ngồi dựa vào tảng đá nhìn ngắm những vạt hoa đang nô đùa trong gió. Nắng đã bừng lên, xa xa bất chợt hiện lên những ngôi nhà trình tường vách đất nâu vàng, bất chợt nghe tiếng khúc khích và bóng những thiếu nữ thắt khăn đỏ phía nương ngô, nương lúa.

Những cánh hoa tam giác mạch như tràn vào tấm toan trắng, ú tim mắt người đang miên man thơ thẩn, đang chòng chành vì bát rượu ngô Lũng Táo bạn mời.

CHU HỒNG TIẾN