Tổng giám đốc IAEA A-ma-nô bày tỏ lo ngại về việc làm giàu u-ra-ni. Ảnh: AP

I-ran bắt đầu tiến hành làm giàu u-ra-ni ở mức tinh khiết 20% và sẽ xây thêm 10 cơ sở làm giàu u-ra-ni mới trong năm 2010. Tuyên bố này của giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử I-ran (IAEO) A-li Xa-lê-hi (Ali Salehi) khiến “độ nóng” về vấn đề hạt nhân của I-ran trên thế giới tăng lên từng giờ. 

Ngày 9-2, giám đốc IAEO Xa-lê-hi tuyên bố I-ran đã bắt đầu làm giàu u-ra-ni ở mức 20% tại cơ sở hạt nhân Na-tan. Trong khi đó, người phát ngôn IAEO A-li Si-da-đi-an (Ali Shirzadian) cho biết công tác chuẩn bị đã bắt đầu lúc 9 giờ 30 phút (6 giờ GMT) và giai đoạn sản xuất chính thức đi vào hoạt động từ 13 giờ cùng ngày. Kênh truyền hình tiếng Anh "Press TV" của I-ran đưa tin hoạt động làm giàu này được xúc tiến dưới sự giám sát của các thanh sát viên Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA). Trước đó, ông Xa-lê-hi tuyên bố I-ran sẽ xây thêm 10 địa điểm làm giàu u-ra-ni mới trong năm 2010.

Các nhà quan sát cho rằng động thái trên của I-ran có thể làm gia tăng sức ép khiến cộng đồng quốc tế áp đặt các lệnh trừng phạt mới đối với nước Cộng hòa Hồi giáo này. Ngay sau tuyên bố của Tê-hê-ran, Mỹ và các quốc gia phương Tây lên tiếng phản đối mạnh mẽ khi khẳng định hành động đó là “sự khiêu khích nghiêm trọng, thách thức sự kiên nhẫn quốc tế” và “vi phạm các nghị quyết của HĐBA LHQ” đồng thời cảnh báo siết chặt trừng phạt đối với Tê-hê-ran.

Trong một tuyên bố đưa ra cùng ngày, người phát ngôn IAEA cho biết cơ quan này lo ngại kế hoạch của Tê-hê-ran sẽ phá hỏng những cơ hội cứu vãn thoả thuận dự thảo về cung cấp nhiên liệu hạt nhân giữa I-ran với các cường quốc. Tân Tổng giám đốc IAEA  A-ma-nô (Amano) đã bày tỏ lo ngại về quyết định mới này của I-ran, cho rằng điều này có thể ảnh hưởng tới những nỗ lực quốc tế đang có nhiều tiến triển nhằm bảo đảm cung cấp nhiên liệu hạt nhân cho lò phản ứng nghiên cứu Tê-hê-ran.

Từ Oa-sinh-tơn, một quan chức Mỹ cho rằng kế hoạch mới của I-ran làm giàu thêm u-ra-ni là "hành động khiêu khích" và sẽ làm gia tăng "mối quan ngại nghiêm trọng" về chương trình và hoài bão hạt nhân của Tê-hê-ran. Trong cuộc họp tại Pa-ri, Tổng thống Pháp  Xác-cô-di (Sarkozy) và Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ R.Ghết (R.Gates), đang ở thăm Pháp, đã nhất trí cần phải thông qua những biện pháp trừng phạt "mạnh" mới chống I-ran và hy vọng có thể sớm nối lại đàm phán về vấn đề này. Trước đó, Bộ trưởng Quốc phòng Pháp và Mỹ cũng xác định hai nước cần hợp tác để đưa ra những biện pháp trừng phạt mới đối với I-ran. Sau cuộc họp cùng ngày tại Rô-ma, Ngoại trưởng I-ta-li-a Phrát-ti-ni (Frattini) và Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Ghết đã hối thúc cộng đồng quốc tế gia tăng sức ép đối với I-ran và nhất trí về sự cần thiết phải ban hành thêm các biện pháp trừng phạt nghiêm khắc hơn.

Hãng tin Interfax dẫn lời người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga kêu gọi I-ran thực thi thỏa thuận gửi u-ra-ni của nước này ra nước ngoài làm giàu. Nga cho rằng lối thoát cho tình thế hiện nay là I-ran nên theo thỏa thuận dự thảo đã được các nước phương Tây thông qua hồi tháng 10-2009. Trái với phản ứng mạnh mẽ của phương Tây, Trung Quốc ngày 9-2 kêu gọi tiếp tục đàm phán về thỏa thuận chuyển giao nhiên liệu hạt nhân với I-ran.

Theo Viện Khoa học và An ninh quốc tế (ISIS) của Mỹ, I-ran có thể sản xuất u-ra-ni đủ làm giàu tới 19,75% để làm nhiên liệu cho một lò phản ứng nghiên cứu vì mục đích y tế, song sẽ gặp phải một vài khó khăn. Báo cáo của các chuyên gia ISIS cho rằng mặc dù có thể gặp khó khăn, song về mặt kỹ thuật, nước này được trang bị để sản xuất u-ra-ni làm giàu ở mức 19,75% tại nhà máy làm giàu nhiên liệu Na-tan. Các chuyên gia cũng cho rằng I-ran chỉ cần có "khoảng 200kg u-ra-ni được làm giàu ở mức 3,5% để sản xuất 20kg u-ra-ni được làm giàu ở mức 19,75%, nhiều hơn con số đủ để làm nhiên liệu hàng năm cho lò phản ứng nghiên cứu ở Tê-hê-ran".

Trong khi đó, Ngoại trưởng Pháp Béc-na Cu-snê (Bernard Kouchner) lại nhận định I-ran không có khả năng làm giàu u-ra-ni tới 20% để sử dụng cho lò phản ứng nghiên cứu của họ, và thông báo mới này của I-ran chỉ là một biện pháp "tống tiền". Nhiều nhà khoa học đánh giá rằng, ngay cả khi I-ran bắt đầu sản xuất nhiên liệu hạt nhân ngay lập tức, nước này vẫn phải mất nhiều năm để làm chủ công nghệ làm giàu u-ra-ni tới cấp độ 20%.

NGỌC HÀ