Ông Vị Hải (ngoài cùng bên phải) người trực tiếp phụ trách đội giao thông liên lạc Trúc-Lãng đưa hoa tươi vào Liên khu I Tết Đinh Hợi 1947.

Sáu mươi ba mùa xuân đã qua, nhưng mỗi khi Tết đến, xuân về, trong cái nao nức, hi vọng năm mới với bao điều tốt lành, yên vui, những người lính của Trung đoàn Thủ Đô ngồi bên nhau, ôn lại kỉ niệm đón Xuân Đinh Hợi trên chiến lũy và họ không thể quên hình ảnh cành đào tươi thắm giữa phòng khách trong ngôi biệt thự Anh Hoa ở Ngõ Gạch.

Những năm gần đây, tôi đã cố gắng đi tìm các nhân chứng lịch sử để tìm xem ai đã mang cành đào từ Nhật Tân vào Liên khu I đêm 29 Tết, nhưng vẫn chưa tìm được. Thời gian đã phủ lớp mờ lên những người đã qua tuổi bát thập. Và Đội tiếp tế Trúc Bạch-Lãng Bạc, trong đó lực lượng chủ yếu là Phụ nữ cứu quốc Yên Phụ như bà Thuần, bà Nhẫn, bà Minh… đã không quản hiểm nguy, đêm đêm đeo ba lô, ruột tượng, vượt qua vọng gác của địch đầu cầu Long Biên, vào tiếp tế và  đưa công văn vào Liên khu I… nay cũng dần về với tổ tiên. Những lần đến nhà các bà trong Đội tiếp tế, tôi chỉ nhận cái lắc đầu: “Lâu quá rồi cô ạ. Chỉ còn nhớ trên cánh đồng Quảng Bá  năm ấy, chúng tôi bó hoa thành từng bó sao cho gọn gàng, cánh hoa không bị giập nát để mang vào cho các chiến sĩ đang chiến đấu trong Liên khu I. Chẳng nhớ ai cầm cây đào ấy nữa”. Việc “mò kim đáy bể” đành tạm gác, cho đến những ngày cuối năm 2007, tình cờ, tôi được bà Lê Phương vốn là con gái kẻ Bưởi nổi tiếng khéo tay dệt lụa, Bí thư Phụ nữ cứu quốc khu Đại La (năm 1946) cho biết: “Ông Phong, nguyên Chủ tịch khu Trúc Bạch-Lãng Bạc (gọi  tắt  là  Trúc-Lãng) còn khỏe mạnh, cháu đến nhà ông sẽ được biết thêm về bà Cao Thị Nga, lúc đó đang công tác ở khu Trúc-Lãng và có thể tìm được người cầm cành đào vào Liên khu I”.

Tôi khấp khởi đến ngay nhà ông Phong ở khu tập thể Thành Công. Sau một tuần trà, ông chậm rãi kể: “Hồi đó, tôi là Chủ tịch Ủy ban kháng chiến khu Trúc- Lãng, anh Vị Hải là phó chủ tịch, trực tiếp phụ trách đội tiếp tế-liên lạc. Cứ chiều chiều, đội tập trung ở một nhà dân là kho hậu cần của khu, nhận lương thực, thực phẩm công văn, giấy tờ rồi lên đường vào Liên khu I. Gần Tết, tôi nhận được thư của các anh trong Liên khu I gửi ra:  “Các cậu gửi vào những thứ cần thiết để chúng tớ ăn Tết cho đàng hoàng”. Vì thế, chúng tôi chuẩn bị gạo nếp, thịt bò, gói giò, bánh chưng, rau tươi khá đầy đủ. Hoa tươi càng không thể thiếu”.

Kể đến đây ông chợt ngừng lời, đi lấy cuốn sổ nhỏ, giấy đã ố vàng, lật tìm… Ông không giấu nổi  xúc động:

- Đây là bài thơ tôi và bà ấy cùng xúc cảm làm khi chị em đang bó và xếp hoa trong chiều áp Tết. Cháu cứ hình dung cánh đồng Quảng Bá bạt ngàn hoa lay ơn, cúc vạn thọ, thược dược… và bà ấy là bông hoa đẹp nhất. Tờ giấy tôi viết bài thơ đã bị mất trên đường kháng chiến, tôi chép lại vào cuốn sổ này. Hoa đào năm ấy gắn liền với kỉ niệm của tình yêu thời trai trẻ, làm sao tôi quên được.

Nghe ông bồi  hồi kể lại chuyện ngày xưa, tôi chợt nhớ: Thì ra bà Hoàng Liên từng công tác ở Báo Nhân dân chính là  bà Cao Thị Nga đã  tham gia tổ Phụ nữ cứu quốc  từ đầu năm 1945 cùng bà Lê Thi (con gái giáo sư Dương Quảng Hàm), bà Tuyết Minh (Bí thư chi bộ khu Đông Thành năm 1946). Kháng chiến bùng nổ, bà từ Bí thư phụ nữ khu Trúc Bạch chuyển sang phụ trách công tác cứu thương của khu Trúc-Lãng. Và tình yêu lãng mạn trong ngọn lửa chiến đấu như tiếp thêm đôi cánh cho những hồn thơ. Ông cẩn thận cất cuốn sổ vào tủ: “Ai trong đội tiếp tế mang cành đào đẹp nhất vào Liên khu I, tôi cũng không thể nhớ nữa. Chiều hôm đó, cùng anh Vị Hải đứng trên rặng ổi Quảng Bá, nhìn chị em đeo ruột tượng, ba lô với  hoa tươi trên lưng như mang cả mùa xuân cho các chiến sĩ Trung đoàn Thủ Đô”.

Cho dù vẫn còn mắc nợ chưa tìm ra và có thể sẽ không tìm được người mang cành đào Xuân Đinh Hợi 1947, nhưng tôi  lại càng cảm nhận sâu sắc hơn  chất anh hùng, hào hoa của người Thăng Long-Hà Nội ngàn năm văn hiến.

Kim Thanh