Kết quả điều tra, đánh giá của các cơ quan chức năng thuộc Bộ Xây dựng cho thấy: Mặc dù phát triển nhanh về số lượng với hơn 700 đô thị các loại và tỷ lệ đô thị hóa đã đạt gần 30%, nhưng chất lượng các đô thị tại nước ta thể hiện qua các tiêu chí kỹ thuật đô thị nhất là chiếu sáng đô thị còn thấp so với yêu cầu đời sống xã hội đô thị.

Hà Nội vào đêm. Ảnh minh họa/internet.

Tất cả các đô thị của nước ta đều có hệ thống điện chiếu sáng với các mức độ khác nhau. Ở những đô thị đặc biệt và loại một như: Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ có từ 95 đến 100% các tuyến phố chính được chiếu sáng. Các đô thị loại hai, loại ba như: Việt Trì, Thái Nguyên, Nam Định, Ninh Bình, Thanh Hóa, Vinh, Nha Trang... đạt tỉ lệ từ 80 đến 90%. Còn các đô thị loại bốn và loại năm mới chỉ tập trung chiếu sáng tại các tuyến phố chính, đoạn quốc lộ, tỉnh lộ đi qua. Còn các ngõ phố, đường làng… thì chưa có hệ thống chiếu sáng công cộng. Tuy nhiên, hệ thống chiếu sáng ở các đô thị hiện vẫn chủ yếu sử dụng bóng đèn ống huỳnh quang, bóng đèn thuỷ ngân cao áp, bóng sợi đốt… nên lượng điện năng tiêu thụ tốn rất lớn mà hiệu suất phát quang lại không cao. Thêm vào đó, do chưa có chế độ thay bóng định kỳ hàng loạt khi hết tuổi thọ, nên chất lượng chiếu sáng đô thị luôn không đạt yêu cầu kỹ thuật.

Các nhà khoa học trong nước khẳng định, với tốc độ tăng trưởng mạnh của hệ thống chiếu sáng công cộng như hiện nay, thì đến năm 2013, lượng điện năng dành cho chiếu sáng công cộng sẽ tăng hơn 4 lần. Chính vì vậy, xây dựng một hệ thống chiếu sáng công cộng hiệu quả, tiết kiệm điện năng đã và đang là vấn đề quan tâm không chỉ của ngành điện mà của toàn xã hội. Để giải bài toán này, nước ta phải sớm xây dựng và triển khai Chiến lược quốc gia về chiếu sáng công cộng hiệu suất cao. Cùng với đó là đổi mới chính sách tài chính theo hướng đa dạng hóa các nguồn đầu tư. Có chính sách cụ thể tạo điều kiện để các công ty chiếu sáng đô thị từng bước trang trải chi phí quản lý; đẩy mạnh xã hội hóa trong lĩnh vực chiếu sáng đô thị, nhằm khuyến khích mọi thành phần kinh tế đầu tư xây dựng hệ thống chiếu sáng công cộng hiệu suất cao.

Xuất phát từ yêu cầu thực tế, ngày 28-9-2009, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 79/2009/NĐ-CP quy định về hoạt động chiếu sáng tại các đô thị và khuyến khích áp dụng đối với các khu vực ngoài đô thị trên phạm vi toàn quốc. Theo đó, các thành phố trực thuộc Trung ương phải tổ chức lập quy hoạch chiếu sáng đô thị phù hợp với yêu cầu, mục tiêu quy hoạch và phát triển đô thị; bảo đảm đồng bộ với các công trình hạ tầng kỹ thuật; đồng thời bảo đảm sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả. Việc tổ chức chiếu sáng đô thị phải bảo đảm các chức năng chiếu sáng cho các hoạt động của đô thị về ban đêm, góp phần tôn tạo diện mạo, mỹ quan đô thị. Việc xây dựng mới, nâng cấp, cải tạo các công trình giao thông phải được xây dựng đồng bộ với các công trình chiếu sáng đô thị. Khi sửa chữa, thay thế, lắp đặt mới nguồn sáng và các thiết bị chiếu sáng tại các công trình xây dựng và công trình chiếu sáng đô thị có sử dụng nguồn vốn ngân sách Nhà nước phải sử dụng nguồn sáng và thiết bị chiếu sáng được cấp Giấy chứng nhận sản phẩm tiết kiệm năng lượng hoặc dán nhãn tiết kiệm năng lượng của cơ quan có thẩm quyền cấp. Việc lựa chọn đơn vị quản lý, vận hành hệ thống chiếu sáng công cộng đô thị được thực hiện theo một trong các hình thức đấu thầu, đặt hàng hoặc giao kế hoạch.

Nghị định nêu rõ, Nhà nước khuyến khích các thành phần kinh tế tham gia đầu tư phát triển toàn bộ hoặc một phần hệ thống chiếu sáng công cộng đô thị. Ưu tiên sử dụng các nguồn tài chính ưu đãi hoặc hỗ trợ lãi suất cho việc đổi mới dây chuyền công nghệ sản xuất các sản phẩm chiếu sáng hiệu suất cao, tiết kiệm điện; ưu đãi về thuế đối với các nguyên vật liệu nhập khẩu mà trong nước chưa sản xuất được để sản xuất các sản phẩm chiếu sáng hiệu suất cao, tiết kiệm năng lượng. Bên cạnh đó, hỗ trợ đầu tư từ nguồn vốn ngân sách Nhà nước và có cơ chế huy động vốn đóng góp từ cộng đồng dân cư vào việc xây dựng mới, cải tạo và nâng cấp chiếu sáng ngõ, hẻm trong đô thị...

Hoạt động chiếu sáng đô thị - yếu tố kỹ thuật thường trực và song hành trong quá trình hình thành và phát triển của mỗi đô thị luôn phải tương xứng với tốc độ phát triển của đô thị. Nghị định số 79/2009/NĐ-CP của Chính phủ thực sự là cơ sở pháp lý quan trọng để các địa phương triển khai xã hội hóa hoạt động chiếu sáng đô thị theo hướng hiện đại, tiết kiệm điện năng và bảo đảm độ chiếu sáng theo tiêu chuẩn Việt Nam.

GIANG LONG